Maszyna do pisania, używana przez Mertona.

O uzdrowieniu

swojej samotności pisze Merton również 6 grudnia 1958 roku w liście do Miłosza, wyznając, iż lektura Zniewolonego umysłu była bardzo ważnym impulsem przyczyniającym się do tego "nawrócenia": Pańska książka zjawiła się zatem przede mną, jako coś - szczerze mogę tak to nazwać - "duchowego", to znaczy jako natchnienie do wielu przemyśleń, medytacji i modlitwy wokół moich własnych zobowiązań względem reszty rodzaju ludzkiego i wokół trudnego położenia nas wszystkich.

W świecie bowiem pod powłoką błyskotliwości i zaśmiecenia, pośród tego całego kramu motoryzacji, wciąż istnieją ludzie, chorzy, w gorączkowym podnieceniu, pijani, szaleni, pogrążeni w melancholii, w udręce czy po prostu śmiertelnie znudzeni. To właśnie tych ludzi kocham - wyznaje "współwinny widz" - a nie role, jakie odgrywają w mieście, nie błyskotliwość biznesu i postępu. I zapyta: Czy nie możemy im dać czegoś więcej prócz klimatyzacji?

Merton znajdzie odpowiedź w budowaniu duchowej wspólnoty, czego warunkiem jest zrozumienie siebie i innych. Całkowicie zaangażuje się w poszukiwanie tego zrozumienia, przez wnikliwą lekturę dzieł wielkich współczesnych i historycznych myślicieli, przez korespondowanie (często nawiązywane z własnej inicjatywy) z osobami, w których rozpoznawał duchowych przyjaciół, przez zapraszanie do siebie do klasztoru wielu różnych gości ze świata.

Znamienny w tym względzie jest fragment listu do Miłosza z 21 maja 1959 roku: Jeśli chodzi o solidarność z innymi, to nie angażuję się w nic, z wyjątkiem solidarności bardzo prostego i elementarnego rodzaju, która zapewne politycznie nie ma znaczenia, ale według mojego odczucia jest jedyną, jaka w ogóle funkcjonuje. Mianowicie wyławianie ludzi, których wyodrębniam z tłumu, pozdrawianie ich i radowanie się przez chwilę wraz z nimi tym, że mówimy tym samym językiem. Obojętne czy są komunistami czy kimkolwiek innym. Obojętne w co wierzą na powierzchni, obojętne do jakich formuł

są przywiązani

Rok później, również w liście do Miłosza, Merton wyzna: Przyjaźń jest rzeczą pierwszą i najważniejszą, to prawdziwe spoiwo Kościoła budowanego przez Chrystusa. Jestem wystarczająco samotny, aby wysoko sobie cenić każdy prawdziwy kontakt.

Zanim założy się fundamenty pod ową duchową wspólnotę, ba wcześniej dokonać innego dzieła. Merton powie:
Trzeba wcześniej dokonać innego dzieła. Merton powie: Musimy działać ramię w ramię aby wspólnymi siłami rozproszyć te wielce absurdalne fikcje, które sprawiają, że jedność jest niemożliwa.

Dzieło burzenia fikcji rozpoznajemy jako centralne w pisarskiej aktywności Mertona. To właśnie w nim wyraża się drugi, po "wspólnotowości", rys samoświadomości ad extra myśliciela z Gethsemani - "służebność". Aby prawidłowo rozumieć gorzką krytykę, którą w pełnieniu swej "posługi myślenia", Merton światu nie skąpił, trzeba dobrze odczytać, jakiego znaczenia w jego języku nabrało wówczas słowo "świat". On sam wyjaśnia: Myślę, że kwestia "zwrócenia się do świata" jest w istocie rzeczy kwestią zachowania cierpliwości w stosunku do niezbyt miłej powierzchowności świata, po to, aby przedostać się do głębin dobroci, jaka znajduje się pod spodem. W moim pojęciu jednak "świat" stanowi właśnie odczłowieczoną powierzchnię. To co znajduje się pod powierzchnią, często zduszone i poddane zniszczeniu jest czymś więcej niż tylko "światem": to jest duch Boży i podobieństwo Boże w ludziach. Moja uwaga koncentruje się szczególnie na takich aspektach jak blaga, nierzeczywistość, alienacja, wymuszona systematyzacja życia, a nie na rzeczywistości człowieczej, która podlega alienacji i

jest ofiarą ucisku

Ta odczłowieczoną powierzchnia infekowała życie poza klasztorem, ale i w klasztorze. Dobrze zrozumiał już Merton, że opactwo jest przecież miejscem na ziemi, podlega więc prawu "świata". Stąd ostrze swej krytyki skieruje ku rzeczywistości znajdującej się z jednej i z drugiej strony klasztornego muru.

Rzeczywiste niedomaganie "świata" polega na tym, że stanowi on kompletną i systematyczną blagę, a ten kto przyjmuje go za swój, w rezultacie nie tyle żyje naprawdę, ile udaje, że jest przy życiu i usprawiedliwia swoje udawanie, odwołując się do powszechnej konspiracji pozostałych, którzy czynią podobnie. Właśnie to udawanie należy zwymiotować na pustyni. Ale kiedy klasztor jest tylko przystankiem w drodze na pustynię, kiedy pozostaje on permanentnie tym i niczym innym, wówczas człowiek nie jest ani w świecie, ani poza światem. Żyje się marginesowo z jedną nogą w powszechnej bladze. Nazbyt często druga noga spoczywa na zablagowanej pustyni.

1 2 3 4 5 6 7