Skrzywdził mnie, uderzył mnie, pokonał mnie, ograbił mnie" - kto utrzymuje podobne myśli, nie uspokoi swej nienawiści (Dahmmapada)

Od V wieku po Chr. w łonie mahajany rosło zamiłowanie do obrzędów i ceremonii, czego skutkiem było wyłonienie się trzeciego kierunku - "mantrajany" ("wozu formuł magicznych") - zwanego też "wadżrajaną" ("wozem diamentowym") lub "tantryzmem". Według mantrajany najkrótsza droga do zbawienia prowadzić ma przez rytuał, formuły słowne ["mantry"], symbole obrazowe w formie kręgów ["mandale"] i gesty sakralne ["mudry"]. Tantryzm upodobnił się jednak do hinduizmu i oddalił się od pierwotnego posłannictwa wskazanego przez Buddę. Obecnie buddyzm mantrajana obejmuje przede wszystkim obszar Tybetu i Mongolii.

Powstanie zen

Powstanie buddyzmu zen należy widzieć na tle historii Indii i Chin, jako rezultat spotkania indyjskiego buddyzmu mahajana z praktycznym taoizmem chińskim. Uważa się, że założycielem buddyzmu zen, który jest jedną ze szkół buddyzmu mahajana, powstałej i rozwiniętej w Chinach - jest Boddhidharma. Mnich ten, zwany Patriarchą buddyzmu zen, przybył z Indii do Chin, gdzie przebywał w I połowie VI wieku po Chr.. Wśród japońskich buddystów zen przyjmuje się, że przypłynął on na łodzi z Indii do południowych Chin, by po krótkiej i nieudanej próbie wprowadzenia tam swoich nauk, udać się na północne tereny Chin. Ostatecznie zamieszkał on w słynnym klasztorze Shaolin, gdzie przez dziewięć lat wytrwale praktykował medytację. Boddhidharma zasłynął z tego, że bezpośrednio, to znaczy bez pomocy jakichkolwiek pism czy słów przekazał doświadczenia oświecenia Buddy. Dalsze najważniejsze wydarzenia z historii buddyzmu zen rozwija już Merton w swoich książkach - dlatego zagadnienia te będą poruszone w podrozdziale następnym.

Złota świątynia Kinkakuji - Japonia

Filozofia i praktyka buddyzmu zen podobna jest w swej istocie do innych szkół mahajany. Ogromna różnica polega jednak przede wszystkim na niekonwencjonalnym stylu oraz nie używanych gdzie indziej formach ekspresji. Styl ten wyraża się w enigmatyczności języka, w pozornej alogiczności twierdzeń, pouczeń i przykładów, w zaskakującym zachowaniu ucznia i mistrza - mogącym nawet wywołać wrażenie choroby umysłowej. Buddyści zen dążą do uwolnienia się od wszelkiego schematu myślowego, do przekroczenia wszelkiej konwencji intelektualnej. Ów styl oraz uformowana, wielowiekowa tradycja są tak niezwykłe i wyjątkowe, że trudno o ścisłą analogię z jakimkolwiek systemem filozoficznym czy religią.

1 2 3 4